Wednesday, 12 October 2011


DICTIONARY SINA BIDAYUH ( BIDOYOH ) BAU-JAGOI. DIALECT
 Tabi bala madih ayuo de oggi baca watki to “ Compiling Bidayuh words.”
( Gupul suo bangsina Bidoyoh odda tatong susun neh tajoh so spelling sina Aa nog Zz  )
Tujuan ngan oku nulis itih yoh leh ngan otto ya gupul suo suo bangsina Bidoyoh
 duoh nai buk Dictionary sina Bidoyoh saan generasi (kibaran ) de bauh sunih onu.
Oggi buk Dictionary sina Bidoyoh de mo obuoh nulis pakke adin bangsina Bidoyoh
 bogo lagi bitamah noh sebab otto ya nai perubahan de bauh duoh lobih paguh lagi.
 Sina Bidayuh (Bidoyoh ) to doii alphabet eh pakke madas nuna alphabet tung nyaa de bokon.
Sina Bidayuh (Bidoyoh ) mo obuoh nulis pakai script kodda tung Romanized.
The Bidayuh ( Bidoyoh ) dialect is written  in the Romanized script as follows :-

a    A          i     I          q     Q          y     Y
b    B          j     J          r      R          z     Z
c    C           k   K          s      S
d    D          l     L         t       T          romanized alphabet Bidoyoh
e    E          m    M       u     U         (  nuna kodda tung English )
f     F          n     N        v      V
g    G          o     O        w    W
h    H          p     P         x     X
Pinyobot alphapet dumuti sama nuna kodda tung Romanized (English) duoh Bahasa Malaysia.
The pronunciation of the alphabet will remain as in Romanized and Bahasa Malaysia
Bangsina otto Bidoyoh idoh di eh bogo kodda tung English. Bangsina kibaran onak buah
 otto Bidoyoh de bauh adin bogo de ya birubah duoh bogo de ya bitambah duoh bisapur nuna
sina Kiliang atopun sina English. Ju wat dumuno leh bangsina Bidoyoh Generasi (Kibaran ) de bauh tia sijo ponai  bitamah bogo. Puun bangsina ( alphabet ) puun spelling de mo oggi otto pakai nouh-eh, adin baya generasi de bauh yoh leh pakai Puun Spelling Bangsina kodda de dou itih :-  Tajoh so Alphabet Aa nog Zz.

Proposed by:-JJN alphabet  mula so single Alphabet/ double and triple ( Aa nog Zz )
1. Aa, Ab, Ac, Ad, Ae, Af, Ag, Ah, Ai, Aj, Ak, Al, Am, An, Ao, Ap, Aq, Ar, As, At, Au, Av, Aw, Ax, Ay, Az.
2. Ba, Bb, Bc, Bd, Be, Bf, Bg, Bh, Bi, Bj, Bk, Bl, Bm, Bn, Bo, Bp, Bq, Br, Bs, Bt, Bu, Bv, Bw, Bx, By, Bz.
3. Ca, Cb, Cc, Cd, Ce, Cf, Cg, Ch, Ci, Cj, Ck, Cl, Cm, Cn, Co, Cp,Cq, Cr, Cs, Ct, Cu, Cv, Cw, Cx, Cy, Cz.
4. Da, Db, Dc,Dd, De, Df, Dg, Dh, Di, Dj, Dk, Dl, Dm, Dn, Do, Dp, Dq, Dr, Ds, Dt, Du, Dv, Dw, Dx, Dy, Dz.
5. Ea, Eb, Ec, Ed, Ee, Ef, Eg, Eh, Ei, Ej, Ek, El, Em, En, Eo, Ep, Eq, Er, Es, Et, Eu, Ev, Ew, Ex, Ey, Ez.
6. Fa, Fb, Fc, Fd, Fe, Ff, Fg, Fh, Fi, Fj, Fk, Fl ,Fm ,Fn ,Fo ,Fp ,Fq ,Fr ,Fs ,Ft ,Fu ,Fv ,Fw  ,Fx ,Fy ,Fz.
7.Ga, Gb, Gc, Gd, Ge, Gf, Gg, Gh, Gi, Gj, Gk, Gl, Gm, Gn, Go, Gp, Gq, Gr, Gs, Gt, Gu,Gv, Gw, Gx, Gy, Gz.
8.Ha,Hb, Hc, Hd, He, Hf, Hg, Hh, Hi, Hj, Hk, Hl, Hm, Hn, Ho, Hp, Hq, Hr, Hs, Ht, Hu, Hv, Hw, Hx, Hy, Hz.
9. Ia,Ib,Ic,Id ,Ie, If, Ig, Ih,Ii, Ij, Ik, Il, Im, In, Io, Ip, Iq, Ir, Is, It, Iu, Iv,Iw, Ix, Iy, Iz.
10.  Ja ,Jb ,Jc ,Jd ,Je ,Jf ,Jg ,Jh ,Ji ,Jj ,Jk ,Jl ,Jm ,Jn ,Jo ,Jp ,Jq ,Jr ,Js ,Jt ,Ju ,Jv ,Jw ,Jx ,Jy ,Jz.
11.  Ka, Kb, Kc, Kd, Ke, Kf, Kg, Kh, Ki, Kj, Kk, Kl ,Km, Kn, Ko, Kp ,Kq ,Kr ,Ks ,Kt, Ku ,Kv ,Kw ,Kx ,Ky ,Kz.
12. La ,Lb ,Lc ,Ld ,Le ,Lf ,Lg ,Lh ,Li ,Lj ,Lk ,Ll ,Lm ,Ln ,Lo ,Lp ,Lq ,Lr ,Ls ,Lt ,Lu ,Lv ,Lw ,Lx ,Ly ,Lz.
13.Ma,Mb,Mc,Md,Me,Mf,Mg,Mh,Mi,Mj,Mk,Ml,Mm,Mn,Mo,Mp,Mq,Mr,Ms,Mt,Mu,Mv,Mw,Mx,My, Mz.
14.Na, Nb, Nc, Nd, Ne, Nf, Ng, Nh, Ni, Nj, Nk, Nl, Nm, Nn, No, Np, Nq, Nr, Ns, Nt, Nu, Nv, Nw, Nx, Ny Nz.
15. Oa,Ob ,Oc ,Od ,Oe ,Of, Og, Oh, Oi, Oj, Ok, Ol, Om, On ,Oo ,Op ,Oq ,Or ,Os ,Ot ,Ou ,Ov ,Ow ,Ox ,Oy Oz
16. Pa,Pb, Pc, Pd, Pe, Pf, Pg, Ph, Pi, Pj, Pk, Pl, Pm, Pn, Po ,Pp, Pq, Pr, Ps. Pt, Pu, Pv, Pw, Px, Py, Pz
17. Qa, Qb ,Qc,Qd ,Qe ,Qf ,Qg ,Qh ,Qi ,Qj ,Qk ,Ql ,Qm ,Qn ,Qo,Qp ,Qq ,Qr ,Qs ,Qt ,Qu ,Qv ,Qw ,Qx ,Qy ,Qz
18. Ra, Rb, Rc, Rd, Re, Rf, Rg, Rh, Ri, Rj, Rk, Rl, Rm, Rn, Ro, Rp, Rq, Rr, Rs, Rt, Ru, Rv, Rw, Rx, Ry, Rz
19.Sa,Sb,Sc,Sd,Se,Sf, Sg, Sh,Si, Sj, Sk, Sl, Sm, Sn, So, Sp, Sq, Sr, Ss, St, Su, Sv, Sw, Sx, Sy, Sz.
20.Ta,Tb,Tc,Td,Te,Tf,Tg,Th,Ti,Tj,Tk,Tl,Tm,Tn,To, Tp, Tq, Tr, Ts, Tt, Tu, Tv, Tw, Tx, Ty, Tz
21.Ua,Ub,Uc,Ud, Ue,Uf,Ug,Uh,Ui,Uj,Uk,Ul,Um,Un,Uo,Up,Uq,Ur,Us,Ut,Uu,Uv,Uw,Ux,Uy,Uz
22.Va, Vb, Vc, Vd, Ve, Vf, Vg, Vh, Vi, Vj ,Vk, Vl, Vm, Vn, Vo, Vp, Vq, Vr, Vs, Vt, Vu, Vv, Vw, Vx, Vy,Vz
23. Wa,Wb,Wc,Wd,We,Wf,Wg,Wh,Wi, Wj,Wk,Wl,Wm,Wn,Wo,Wp,Wq,Wr,Ws,Wt,Wu,Wv,Ww,Wx,Wy,Wz.
24. Xa, Xb ,Xc ,Xd ,Xe, Xf, Xg, Xh Xi, Xj ,Xk Xl, Xm, Xn, Xo, Xp, Xq, Xr, Xs ,Xt, Xu, Xv, Xw, Xx, Xy, Xz
25. Ya, Yb, Yc,Yd,Ye, Yf, Yg, Yh, Yi, Yj, Yk, Yl, Ym, Yn, Yo, Yp, Yq, Yr, Ys, Yt, Yu, Yv, Yw, Yx, Yy, Yz.
26. Za, Xb, Zc, Zd, Ze, Zf, Zg, Zh, Zi, Zj, Zk, Zl, Zm, Zn, Zo, Zp, Zq, Zr, Zs, Zt, Zu, Zv, Zw, Zx, Zy, Zz.

So alphabet itih Otto karik bua/ bangsina otto Bidoyoh Bau-Jagoi nuna so puun spelling kodda:-  Aa , Ab, Ac.. Soto bua sina de pakai spelling : Aa = Aat: Aat koyuh/ Aab=  sina de doras.  Bogo boow alphabet dumuti
aruo doii daang sina Bidoyoh joman otto de adin neh. Pakke daang kibaran bauh memang oggi ya pakai eh.




Kudu Sina Bidayuh (Bidoyoh )
Oni Roti-eh  “ Bidayuh “ atopun “ Bidoyoh”  Spelling bangsina
 itih okon sit pakke samah sija roti eh neh, “topat tana de bigatung
 tana de bipungu.”Meaning on land” or higher ground. Spelling
 “ Bidayuh “ pakai nyaa de so Serian area sina Bukar Sadong baya
 sina Biatah. “ Bidoyoh “ yoh leh spelling sina de so kawasan
 Bau-Jagoi/Bau-Lundu duoh kawasan Singgai.  Population otto
Bidoyoh idoh di eh bogo pakke sina otto bogo in pasia.
Oggi pat in pasia sina Bidayuh ( Bidoyoh ) “ Dialect. “
 1. Sina Bidayuh : Bukar Sadong. ( Kawasan Serian )
2. Sina Bidayuh : Biatah  ( kawasan Penrissen )
3. Sina Bidoyoh : Bau-Jagoi ( Kawasan Bau, Singgai, Bau-Lundu,
    Bau-Jagoi, Biroih,
4. Sina Bidoyoh : Selakau ( Kawasan Lundu )
5. Oggi lagi kumpulan sina Bidoyoh de bokon kodda:-
    Tiringuos/Gumang..
6. Daang Kalimatan (Borneo ) Indonesia kanih bogo geh in pasia
     sina Bidoyoh neh.
    Sina Bidoyoh Bau-Jagoi sibonar eh sina Bidoyoh de bauh.
    Kumpulan Bidoyoh de muun so Bung Sikung Indonesia roo
    De kawasan Sadong nua Serian. Bangsa Bidoyoh de buu roo de
    kawasan Kuching-Bau /Bisinggai/Bau-Lundu /Jagoi/Biroih
    itih leh de pakai :- Sina Bidoyoh Bau-Jagoi “ ( Bau –Jagoi dialect.)

SINA BIDAYUH (BIDOYOH ) BAU-JAGOI DIALECT
Sina Bidoyoh sibonar eh setakat de adin masih
 “ consider as a dialect “ not a language. Sebab bangsina de
nang to “ Language “ itih yoh lobih turuop lagi roti eh. “ Language “
 yoh leh sina de bogo nyaa ngiroti eh duoh pakai eh daang dunia,
 daang sikolah, daang office, duoh surat menyurat kodda sina
English ,Latin.  Kodda daang Negeri otto itih Bahasa Malaysia
consider as a Language.  “ Dialect “ yoh leh sina de pakai minority
 group,  sina de di-eh bogo bangsa nyaa de bokon ngiroti-eh.
 ( Referance: Wikipedia; Language and Dialect. )

Adin otto ya nguruk suo bangsina Bidoyoh Bau-Jagoi duoh tanon
 roti eh nga sit sa onak sukun to puan neh sunih onu duoh sa
bangsa nyaa de bokon ponai geh ngiroti sina Bidoyoh. Oggi Bidayuh
 ( Bidoyoh) Language Development project Team nai Unified
Bidayuh Orthography sowa 2003. Memang prelu otto ya nai spelling
 system de bauh sa onak sukun to mudah puan neh sunih onu.
New Unified Bidayuh Alphabet : Vowels  a  e  ‘e  i o u
Consonants : b d g h j k l r m n ny ng p s t w y ( Suo-eh dumunti otto
baca nuna B/M’sia/ English. Glottal stop yoh leh ngan to ya tanon
bangsina de samah roti-eh Kodda : Pi’in (water )
Glottal stop de nyuong bangsina atopun de tengah bua sina :-
 mo’on (mo-on ) sonang mo-on.
Diphhthongs : ai   pinyobot eh sama kodda in daang English:-
 Soto “ I “  , ai= ponai  ,Pimakai .
The Prefix Bi ngan nye sambung bangsina kodda:-
 ( dingan= bidingan, doya= bidoya
The prefix  M,Ng, Ny ngan nye sambung bangsina kodda:-
( gah = Magah, ruk=Nguruk, olan = Nyolan
( Bisambung)...

1 comment: